Đưa ông Công ông Táo về trời – Đặc sắc văn hóa Tết Việt
Mỗi dịp Tết cổ truyền, cùng với phong tục dựng nêu người dân Việt Nam còn thực hiện nghi lễ đưa ông Công ông Táo về trời với mong muốn năm mới gia đình được hạnh phúc và có nhiều may mắn.
Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, ông Công ông Táo là vị thần cai quản mọi hoạt động của gia chủ, đến ngày 23 tháng Chạp hàng năm sẽ cưỡi cá chép hóa rồng lên trời báo cáo việc tốt xấu của mọi người nhằm xem xét, thưởng phạt phù hợp vào năm sau. Vậy nên, trong những ngày này các gia đình thường làm lễ đưa ông Công ông Táo về trời một cách chu đáo với hy vọng sẽ có một năm mới bình an và may mắn.
Tranh vẽ 3 vị Táo Quân cưỡi cá chép hóa rồng về trời. Ảnh: Sưu tầm
Đặc biệt, từ lâu ông bà ta còn ngưỡng mộ sự chung thủy của vợ chồng ông Công ông Táo. Người xưa quan niệm thờ cúng ông Công ông Táo sẽ giúp họ giữ “lửa” ấm cúng trong gia đình từ đó có được hạnh phúc viên mãn. Truyện xưa kể rằng, có 2 vợ chồng Trọng Cao và Thị Nhi vô cùng hòa thuận, yêu thương nhau. Thế nhưng, chung sống nhiều năm vẫn mãi không có con, dần dần Trọng Cao thường xuyên gây chuyện dằn vặt vợ. Trong một lần xảy ra tranh cãi, Trọng Cao đánh đuổi Thị Nhi ra khỏi nhà. Cô lang thang khắp xứ rồi gặp Phạm Lang, cả hai phải lòng nhau và kết duyên thành vợ chồng.
Thời gian sau, khi đã nguôi giận, Trọng Cao vô cùng ân hận và day dứt vì đã đánh đuổi Thị Nhi nên quyết tâm lên đường tìm vợ. Bôn ba nhiều nơi, hết tiền hết gạo Trọng Cao phải xin ăn khắp chốn. Tình cờ một lần nọ, Trọng Cao tìm đúng đến nhà Thị Nhi xin ăn, nhận ra người xưa Thị Nhi mời trọng Cao vào nhà và nấu cơm cho chàng dùng. Đúng lúc này Phạm Lang đi vắng trở về, Thị Nhi sợ chồng nghĩ oan nên giấu Trọng Cao dưới đống rạ sau vườn.
Chẳng may, tối đó Phạm Lang ra vườn đốt rạ lấy tro bón ruộng, biết Trọng Cao không ra được Thị Nhi lao mình vào cứu, thấy vợ nhảy vào đống lửa, Phạm Lang vì thương vợ cũng nhảy theo. Sau cùng cả ba đều chết trong đám lửa. Thượng đế cảm thương trước tình nghĩa của 3 người khi còn sống đã phong cho Định phúc Táo quân. Thượng đế giao mỗi người giữ một vị trí: Phạm Lang làm thổ công trông coi việc bếp núc, Trọng Cao làm Thổ Địa quản lý việc nhà cửa và Thị Nhi làm Thổ Kỳ phụ trách việc chợ búa.
Tranh Táo Quân – Tranh dân gian Đông Hồ. Ảnh: Sưu tầm
Ngoài nhiệm vụ báo cáo các hoạt động của gia chủ suốt một năm, định đoạt may rủi, phúc họa trong gia đình, 3 vị Táo Quân còn có trách nhiệm ngăn cản loài quỷ xâm phạm đất của người và giữ gìn bình yên cho mọi nhà. Vì vậy, sau khi thực hiện lễ đưa ông Công ông Táo về trời người dân sẽ theo tục dựng lên cây nêu trước nhà nhằm xưa đuổi ma quỷ đến gần gia đình mình lúc các vị thần này vắng mặt.
Có thể thấy, dù cuộc sống ngày càng hiện đại nhưng lễ cúng ông Công ông Táo về trời hay tục trồng cây nêu ngày tết vẫn được bảo tồn và duy trì. Nó đã in sâu vào tiềm thức mỗi người con đất Việt trở thành lòng tin tôn giáo, tín ngưỡng tốt đẹp của dân tộc ta. Đây không chỉ là dịp để bày tỏ lòng biết ơn với bề trên mà còn là dịp để mọi người sum họp bên nhau, chiêm nghiệm những thành công, thất bại năm cũ để có thêm động lực phấn đấu cho năm mới nhiều hy vọng.
Ngân Lê
